دانستنی های پرتودرمانی

دانستنی های پرتودرمانی (29)

طبقه بندي هاي فرزند

پرسشهای متداول در حوزه پرتودرمانی

پرسشهای متداول در حوزه پرتودرمانی (0)

جناب دکتر فودازی با سلام، می خواستم بدانم آیا در طول پرتودرمانی می توانم سر کار بروم؟

بستگی به خود شما دارد، برخی افراد مي‌توانند در طول پرتودرمانی به کار تمام وقت خود ادامه دهند. برخی دیگر ناچار به انجام کار پاره‌وقت یا تعطیل کردن کامل کار خود مي‌شوند. اینکه چقدر مي‌توانید کار کنید به شرايط و حال عمومي خودتان بستگی دارد. شايد با شروع پرتودرمانی احساس کنید مي‌توانید به خوبی کار کنید، اما با گذشت زمان از اینکه اگر بیش‌تر خسته شديد، انرژی کم‌تری داشتيد و احساس ضعف كرديد، البته تعجب نکنید! پس از پایان درمان، ممکن است چند هفته یا حتی چند ماه طول بکشد تا احساس بهبودی کنید.

  ---------------------------------------------------------------------------

آقای دکتر فودازی سلام، به بنده چند جلسه رادیوتراپی داده شده است، می خواهم بدانم آیا رادیوتراپی درد دارد؟

خیر، رادیوتراپی هنگام تابش دردی ندارد. ولی عوارض جانبی که ممکن است در نتیجۀ رادیوتراپی ایجاد شود می تواندباعث درد یا ناراحتی شود.

  ---------------------------------------------------------------------------

آقای دکتر فودازی آیا عوارض جانبی در همه بیمارانی که تحت پرتو درمانی قرار می گیرند بروز می کند.

خیر، این عوارض از فردی به فرد دیگر متفاوت است و مشکلات نیز از عوارض درمان ناشی می شوند. در اکثر مواقع میزان واکنش انساج سالم بدن به پرتو درمانی در حد قابل تحملی است، شایعترین علائم عمومی عبارتند از: خستگی، مشکلات  پوستی  ناحیه درمان و بی اشتهایی. سایر عوارض به منطقه درمانی مربوط می شوند، مثل ریزش مو در درمان ناحیه سر. در صورتی  که شدت عوارض بیش از حد معمول باشد پزشک معالجتان می تواند با قطع موقت یا تغییر نحوه درمان از پیشرفت عوارض جلوگیری کند. همچنین می توانید مشکلات خاص خود را مستقیماً با پرستار پرتو درمانی یا پزشک معالج تان در میان بگذارید.

 ---------------------------------------------------------------------------

با سلام و عرض خسته نباشید، دکتر به بنده انجام پرتودرمانی را تجویز نموده است، می خواهم بدانم، آیا پرتو درمانی عوارض پوستی دارد و اگر پاسخ شما بله است برای کاهش آن چه باید کرد؟

بله، عوارض دارد. اما اگر برای مراقبت از پوست باید:

- قبل از استفاده از صابون، لوسيون، خوشبو كننده هاي زير بغل، ضد آفتاب، داروها، عطريات، لوازم آرايشي، پودر تالك يا مواد مشابه در ناحيه تحت درمان، با پزشك يا پرستار خود در رابطه با تحريك پوستي آنها مشورت كنيد. هيچ يك از اين موارد را در فاصله 2 ساعت اول پس از انجام پرتودرماني استفاده نكنيد.

-    روي ناحيه درمان شده را با پوشش نخي گشاد و نرم بپوشانيد. از پوشش هاي کشی (استرچ) يا محكم استفاده نكنيد.

-    از خاراندن يا دست كشيدن بر موضع اجتناب كنيد.

-    از نوار چسب در ناحيه استفاده نكنيد. اگر نياز به بانداژ باشد از نوارچسب‌هاي كاغذي در ناحيه اي خارج از محل درمان استفاده كنيد.

-    از دادن گرما يا سرماي زياد (مثل كيسة آبگرم يا كيف يخ) در ناحيه تحت درمان پرهيز كنيد. در هنگام دوش گرفتن از آب ولرم استفاده كنيد.

-    براي تراشيدن موهاي ناحيه زير بغل بعد از مشورت با پزشك يا پرستارتان مي‌توانيد از تيغ برقي استفاده كنيد. از مصرف لوسيونهاي مخصوص قبل از تراشيدن مو يا محصولات موبر و نيز تيغ ژيلت اجتناب نمائيد.

-    ناحيه درمان شده را از آفتاب حفاظت كنيد.

  ---------------------------------------------------------------------------

سلام من زنی 27 ساله هستم که مبتلا به سرطان سینه شدم شیمی درمانی و پرتو درمانی انجام دادم الان یک سال و نیم از آخرین روز پرتو درمانیم میگذره هر6 ماه یکبار هم آزمایش میدم خدارو شکر جوابشون هم خوب بوده حالا کی میتونیم اقدام به باردارشدن بکنیم؟

با سلام در حال حاضر شما مانند یک فرد عادی هستید و بدون نگرانی می توانید باردار شوید. به خاطر داشته باشید که هر خانمی قبل از تصمیم گیری برای بارداری بهتر است به متخصص زنان مراجعه کند تا یک سری آزمایشات قبل از اقدام به بارداری انجام دهد. موفق باشید

مشاهده موارد...
دوشنبه, 04 آبان 1394 ساعت 18:21

چه زمانی از پرتو درمانی استفاده می شود

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران:  رادیوتراپی ممکن است برای درمان انواع تومورهای جامد شامل تومورهای مغز، پستان، دهانه رحم (Cervix)، حنجره، ریه، پانکراس، پروستات، پوست، نخاع، معده، رحم یا سارکومای بافت نرم و استخوان درمان لوسمی و لنفوم (تومور سیستم لنفاوی) و برخی تومورهای خوش خیم به کار رود.
مقدار دز مورد استفاده در پرتودرمانی به نوع تومور و بافت یا اندام‌های درمعرض آسیب بستگی دارد.
 برای بعضی از تومورها، پرتودهی به نواحی غیرتومورال برای جلوگیری از رشد مجدد سلولهای سرطانی صورت می‌گیرد. این تکنیک، پرتو درمانی پیشگیری کننده (Prophylactic) نامیده می‌شود. ر
ادیوتراپی همچنین می‌تواند به کاهش علائم بیمار مثل درد ناشی از گسترش سرطان به استخوان یا سایر بافت‌های بدن کمک کند. این تکنیک رادیوتراپی تسکینی (Palliative) نامیده می‌شود.
به طور کلی درتعدادی از بیماران هدف از درمان، تخریب کامل تومور و بعضی بیماران کوچک کردن تومور یا کاهش علائم بیماری (مانند درد) است. نیمی از بیماران سرطانی پرتودرمانی می‌شوند.
پرتو درماني بهتر است طی 4 هفته اول بعد از جراحي شروع شود. در صورتي كه بيمار احتياج به شيمي درماني داشته باشد، پرتو درماني ممكن است قبل، حين يا بعد از شيمي درماني انجام پذيرفته و این زمان اندکی جابجا شود. البته در این صورت غالباً اين كار بعد از شيمي درماني انجام مي شود.
براي انجام پرتو درماني بيمار بايد 5 روز در هفته، به مدت 6-5 هفته به بيمارستان يا كلينيك مربوطه مراجعه کند. در اين مدت اشعه به تمام ناحيه مبتلا تابانده مي شود. انجام پرتو درماني نياز به بستري شدن ندارد و به صورت سرپايي قابل انجام است.
نكته حائز اهميت اين است كه بيمار درمان شده با اين روش، اشعة ايكس را در خود نگه نمي دارد و لذا از خود اشعه ساطع نمي نمايد، بنابراين انجام اين درمان هيچ خطري براي اطرافيان بيمار ندارد. در واقع انرژي راديواكتيو كه وارد سلول هاي بیمار شده است، جذب سلول هاي سرطاني می شود و نمي تواند از بدن وی خارج گردد. بنابراين حتی در حین درمان پرهیز از نزديك شدن، لمس كردن يا بوسيدن ديگران الزامی نیست، زیرا آسيبي به آنها نخواهد رساند

دوشنبه, 04 آبان 1394 ساعت 18:19

چه کسانی در تیم رادیوتراپی هستند؟

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: افراد زیادی در رادیوتراپی بیمار و مراقبت های حین آن دخالت دارند. به این گروه تیم رادیوتراپی گفته می شود. آنها با یکدیگر همکاری می کنند تا بهترین و مناسب ترین درمان و مراقبت ها را برای بیمار فراهم بیاورند. این تیم شامل :
•  پزشک متخصص: این پزشک در استفاده از رادیوتراپی برای درمان سرطان تخصص دارد. او میزان  دوز رادیوتراپی، و طراحی درمان را مشخص می کند، وضعیت بیمار را هنگام درمان پیگیری می کند و به کنترل عوارض جانبی یا جلوگیری از بروز آنها کمک می کند. او با سایر افراد تیم درمانی همکاری نزدیکی دارد. بعد از اتمام رادیوتراپی، اُنکولوژیست وضعیت بیمار را پیگیری می کند. در این پیگیری ها و ملاقات ها پزشک تأثیر رادیوتراپی و عوارض رادیوتراپی را ارزیابی می کند.
•  پرستار: این پرستار، با آموزش های بسیار پیشرفته ای است. او شرح حال بیمار را می گیرد، بیمار را معاینه فیزیکی می کند، دستور به انجام آزمایش می دهد، عوارض جانبی را کننترل می کند و از نزدیک پاسخ بیمار به درمان را بررسی می کند.  بعد از درمان رادیوتراپی  این پرستار ممکن است وضعیت بیمار را پیگیری کند و تأثیر درمان و عوارض را بررسی می کند.
•  پرستار رادیوتراپی:این پرستار مراقبت های لازم پرستاری را درحین رادیوتراپی برای بیمار فراهم می کند او با سایر افراد تیم درمانی همکاری می کند. او با بیمار در مورد رادیوتراپی صحبت و به او در کنترل و برخورد با عوارض جانبی کمک می کند.
•  رادیوتراپیست : این شخص در همۀ جلسات رادیوتراپی با بیمار است. او وضعیت بدن بیمار را تنظیم می کند و دستگاه را برای درمان به راه می اندازد و از این که بیمار دوز تجویز شده را کاملاً دریافت می کند اطمینان حاصل می کند.
•  سایر افراد : تیم درمانی می تواند شامل یک متخصص تغذیه، فیزیوتراپیست، مددکار اجتماعی و سایر افراد باشد.
•  بیمار : بیمار هم جزئی از تیم رادیوتراپی است. نقش او این است که باید :
o  در تمام جلسات رادیوتراپی به موقع حاضر شود.
o  سؤالاتش را بپرسد و از نگرانی هایش صحبت کند.
o  اگر دچار عارضه ای شد به یکی از اعضای تیم درمانی خود بگوید.
o  اگر درد داشت به پزشک یا پرستار خود بگوید.
o  به توصیه های پزشک یا پرستار در مورد مراقبت هایی که باید انجام دهد عمل کند، مانند:
§   مراقبت از پوست خود
§  نوشیدن مایعات
§  خوردن غذاهایی که توصیه می شود.
§  حفظ وزن

دوشنبه, 04 آبان 1394 ساعت 18:17

انواع دستگاههای رادیوتراپی

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: در حدود سال ۱۹۵۰ ، رادیوتراپی خارجی با دستگاهی انجام شد که ولتاژی بیشتر از kvp 300 تولید می‌کرد. بعد از آن با توسعه ساخت دستگاه های کبالت در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، دستگاه های کیلوولتاژ کمتر استفاده شد. دستگاه های پرتودرمانی X بر مبنای انرژی و نوع عملکرد به چند دسته تقسیم می شوند:

1) پرتوهای گرنز:

پرتوهای کم انرژی زیر ۲۰kv ، دیگر در رادیوتراپی کاربردی ندارد.

2) دستگاه درمان تماسی:

در پتانسیل کمتر از ۴۰-۵۰kv فعالیت می کند. فاصلۀ چشمه تا سطح پوست، کمتر از ۲ سانتیمتر است. این دستگاه ها برای درمان سطح پوست استفاده می شود چون بیشترین میزان دز را به سطح پوست می رساند و بافت های زیر آن با افزایش عمق تا حد زیادی حفظ می شود. این پرتوها برای درمان تومورهایی با عمق ۲-۱میلیمتر مناسب هستند.

3) دستگاه های درمانی سطحی(سوپرفیشیال):

پرتوهای X در بازۀ پتانسیل kV 150-50 تولید می شوند. به خاطر انرژی کم ، برای درمان تومورهای تا عمق ۵میلیمتر استفاده می شود و بیشترین دز را سطح پوست می گیرد. فاصلۀ چشمۀ پرتو تا سطح پوست بین ۲۰-۱۵ سانتیمتر است.

4) ارتوولتاژ:

بیشتر دستگاه های ارتوولتاژ در پتانسیلی بین kV 300 -200 کار می کنند. فاصلۀ چشمۀ پرتویی آن با پوست معمولاً ۵۰سانتیمتر است. حدود ۹۰% دز آن در عمق ۲سانتیمتر از سطح پوست جذب می شود. برای درمان تومورهایی با عمق بیشتر از ۲سانتیمتر مشکلاتی وجود دارد: دز پوست افزایش پیدا می کند، و نمی توان به خوبی دز را در ناحیۀ مورد نظر توزیع کرد. امروزه با آمدن دستگاه های جدید تر این مشکل تا حد زیادی برطرف شده است. به همین دلیل این دستگاه امروزه کمتر استفاده می شود.

5) درمان با ولتاژ بالا (مگا ولتاژ):

باریکه های پرتو X یا ɣ (گاما) با انرژی بیشتر از MV1 جز دستۀ مگاولتاژها محسوب می شوند. دستگاه های مگاولتاژ درمانی عبارتند از انواع شتاب دهنده ها و دستگاه تله تراپی پرتو ɣ مانند دستگاه کبالت (Co60):

الف: دستگاه کبالت ۶۰: همانطور که از نامش مشخص است، این دستگاه از چشمۀ کبالت ۶۰ به عنوان منبع پرتویی استفاده می کند. کبالت ۶۰، پرتوی گامایی با انرژی میانگین ۱٫۲۵MeV ساتع می کند. بین مواد رادیواکتیو، کبالت بهترین و مناسب ترین مادۀ رادیواکتیو برای پرتودرمانی خارجی است. از این پرتوهای ɣ در درمان استفاده می شود و می توان تومورهای عمقی را با آن درمان کرد.

کبالت ۶۰ از آنجا که دستگاهی قدیمی است، معایب خاص خود را دارد. الف: در دزهای زیاد پوست را می سوزاند، چون حفظ پوست کمی دارد.ب : هم چنین این دستگاه به دلیل نداشتن چشمۀ نقطه ای تولیدِ پرتو دارای نیمسایه است. نیم سایه به پرتوهایی اطلاق می شود که در اثر عبور از کولیماتور (سردستگاه که به میزان مورد نظر باز وبسته می شود) به وجود می آید و معمولاً کمی از آن در خارج محدودۀ درمانی قرار می گیرد و باعث پرتوگیری بی مورد نواحی سالم می شود. ج: هم چنین در اثر بر هم کنش بین فوتون های ɣ و خود چشمه ، محفظۀ آن و کولیماتورهای دستگاه، پرتوهای ɣ کم انرژی و پراکنده ای تولید می شوند و به همین دلیل کمی از یکنواختی باریکۀ پرتو کاسته می شود. د: هم چنین چشمۀ کبالت به مرور زمان ضعیف تر می شود و در نتیجه باید مدت درمان را طولانی تر کرد.

ب: شتابدهندۀ خطی: دستگاهی که به کمک امواج الکترومغناطیس ذرات بارداری مانند الکترون را تا انرژی های بسیار بالا شتاب می دهد. از باریکه های الکترون در انرژی های بالا می توان در درمان های سطحی استفاده کرد. در صورت وجود تومورهای عمقی دیگر نمی توان با الکترون آن ها را درمان کرد، در این حالت باید آنها را با فوتون درمان کرد، در نتیجه برای تولید فوتون، این الکترون های پرانرژی با هدفی برخورد می کنند و پرتوهای X تولید می کنند.

شتابدهنده های خطی نسبت به کبالت ۶۰ مشکلات کمتری دارند : الف : پوست را بهتر حفظ می کنند، چون جذب بیشترین حد دز آن از حدود ۱۲ میلیمتر شروع می شود در حالی که این میزان در کبالت ۵ میلیمتر است (البته این اندازه در مقدار انرژی های مختلف شتابدهنده متفاوت است). ب: این دستگاه نیم سایۀ خیلی کمتری نسبت به کبالت دارد. ج: یکنواختی پرتوهای آن بسیار بیشتر و بهتر از کبالت است. شتابدهنده منبع رادیواکتیو ندارد و به همین دلیل پرتوهای آن ضعیف نمی شوند و زمان درمان افزایش نمی یابد.

۶٫ پرتوهایی از جنس ذرات سنگین : پرتوهای x و الکترون ها اصلی ترین پرتوها در رادیوتراپی هستند، اما از باریکه های ذرات سنگین هم به دلیل مزیت افزایش دقت رسانیدن دز مورد نظر و درمانی دقیق تر (روی تومور اثر بیشتری دارند تا بافت های سالم) هم استفاده می شود. این ذرات سنگین می توانند از جنس نوترون ها، پروتون ها، دوترون ها، ذرات آلفا، پیون های منفی و یون های سنگین باشند که تا انرژی های بالا شتاب می گیرند. استفاده از این ذرات به علت هزینه های بالا و کم بودن مراکز آن خیلی کم و محدود است.

 

7) تکنولوژی های جدید در رادیوتراپی :

الف: IMRT: در رادیوتراپی های سنتی، درمان ها به صورتی بود که پرتوها با شدتی یکسان بر سطح مورد نظر می تابیدند. البته می شد تا حدی به کمک وج یا سایر جبران کننده ها شدت دز را در نقاطی کم و زیاد کرد.IMRT به تکنیکی از رادیوتراپی اطلاق می شود که که در آن پرتوهایی با شدت های متفاوت از جوانب مختلف به ناحیۀ مورد نظر در بدن تابیده می شود. در این تکنیک ، از طراحی درمانِ معکوس استفاده می شود. هدف تکنیک IMRT درمان بیمار با تابش پرتوهایی با اثرگذاری های غیریکنواخت از جهات مختلف است، که باعث می شود تا دز زیادی با دقت زسادی به ناحیۀ هدف و دز کمی به بافت های سالم اطراف آن برسد. برنامۀ طراحی درمان آن به صورتی است که هر پرتو به تعداد زیادی پرتوهای کوچکتر تقسیم می شود و دز موردنظر و اثرگذاری هرکدام از آنها تعریف می شود. در IMRT ، کولیماتور به صورت سنتی خود نیست و به صورت MLC (Multi leaf Collimator) است. MLC باعث می شود تا بتوان شکل دلخواه را به بیم موردنظر داد و به خوبی با تکنیک IMRT همکار و هماهنگ است.

ب: استریوتاکتیک رادیوتراپی /رادیوسرجری: این تکنولوژی، پرتو را به صورت خیلی دقیقی به بدن می رساند. این روش بیشتر برای تومورهای سر وگردن استفاده می شود ولی برای سایر نقاط بدن هم استفاده می شود. در استریوتاکتیک رادیوتراپی از سیستمی سه بعدی استفاده می شود تا به خوبی هدف مشخص شود، در این حالت علامتی هم در آن ناحیه قرار می گیرد تا به خوبی محل تومور مشخص شود؛ این کار باعث می شود دز تابش دقیقاً به محل تعیین شده برسد. هدف این کار رساندن دز مناسب به کل تومور و حفظ بافت های سالم اطراف است. رادیوتراپی استریوتاکتیک با تکنیک های درمانی مختلفی از جمله گاما نایف که از کبالت ۶۰ استفاده می کند، سایبرنایف و غیره انجام می شود. درمان می تواند در یک یا چند جلسه انجام شود. این تکنولوژی کمک می کند تا سلول های تومورال تنها در یک جلسۀ درمانی کشته شوند و تومور ریشه کن شود.

ج: گامانایف: دستگاهی است که دارای ۲۰۱ چشمۀ کبالت ۶۰ است که درون محفظه ای به شکل نیم کره چیده شده اند. هرکدام از این چشمه ها می توانند حول محور خاصی تا فاصلۀ ۴۰ سانتی متری تابش داشته باشند. هرکدام از این چشمه ها دارای کولیماتور مخصوص خود هستند و این محفظه کلاه خود شکل دارای ۲۰۱ کولیماتور است و روی سر بیمار قرار می گیرد. بنا بر محل تومور، شکل آن و دزی که مورد نظر است، تعدادی از کولیماتورها باز می شوند. گامانایف به علت سیستمی که دارد فقط برای سر (مغز) درمان تومورهایی تا ۴سانتیمتر استفاده می شود.

د: سایبرنایف: تکنیک دیگری که روز به روز بیشتر در حال گسترش است، سایبر نایف است. ساختار این دستگاه به این صورت است که شتابدهنده ای روی یک بازوی روباتیک قرار دارد و در حدود ۶ درجه قدرت گردش دارد. دقت این دستگاه بسیار بالاست و مستقیماً ناحیه ای که نشانه گذاری شده است را هدف قرار می دهد. این دستگاه مانند گامانایف فقط برای تومور های کوچک قابل استفاده است. استفاده از سایبرنایف برای تومورهایی که در نواحی حساس هستند (مانند نخاع) بسیار مناسب است چون در عین حفظ بافت های سالم اطراف،دز مناسبی را به تومور می رساند.

نحوه کلی درمان بوسیله سیستم روباتیک سایبر نایف به صورت است که در مرحله اول بسته به نوع تومور سرطان از بیمار ام آر آی ویا سی تی اسکن تهیه میشود و در ادامه اطلاعات سی تی اسکن و ام آر آی به سیستم کامپیوتری سایبر نایف جهت برنامه ریزی درمان داده می‌شود. نرم افزار پیشرفته این سیستم روباتیک به صورت بسیار دقیق برای نابود کردن تومور، نوع، مقدار و جهت تابش پرتو را برنامه ریزی می‌کند. در این مرحله با نظر متخصص مشخص می‌گردد چند جلسه برای درمان تومور کافی می‍باشد

در آخر بیمار به اتاق سایبر نایف انتقال پیدا کرده و بر روی تخت دراز می‌کشد و در حالی که ماسکی بر روی صورت دارد و به موسیقی گوش میکند بدون درد مورد درمان قرار می‌گیرد. معمولا هر دوره کمتر از ۵۰ دقیقه به طول می‌انجامد و بیمار می‌تواند بعد از آن به محل اقامت خود بازگردد.

بسته به نوع تومور تعداد جلسات سایبر نایف مشخص می‌شود که به صورت معمول بین ۳ تا ۱۰جلسه خواهد بود هر چند در تومورهای پیشرفته جلسات بیشتری نیاز است.

 

دوشنبه, 04 آبان 1394 ساعت 18:16

تاریخچه پرتو درمانی

نوشته شده توسط

 

کلینیک امید تهران:  مشخص نیست که چه کسی برای نخستین مرتبه در تاریخ از پرتوهای یونیزان برای مقاصد درمانی استفاده کرد، اما یکی از اولین کوششهای اینچنینی متعلق به سال ۱۸۹۶ است که ویکتور دسپن بطور ناموفقی سعی در درمان سرطان معده با پرتوهای ایکس نمود.
در آن زمان پرتوها دارای انرژی کافی نبودند و لذا پرتودرمانی را فقط برای غده‌های سطحی امکان پذیر می‌نمودند.  این وضعیت البته با ابداع تجهیزات ویژه ۲۰۰ کیلوولتی در سال ۱۹۲۲ میلادی دچار دگرگونی شد در همان سال، یک جراح اتریشی بنام لئوپولد فرویند چگونگی درمان یک خال گوشتی توسط پرتوهای اشعه ایکس را برای نخستین بار به انجمن پزشکی وین نشان داد.
گوردون آیزاک، نخستین بیماری که توسط یک لیناک در ۱۹۵۷ برای رتینوبلاستوما معالجه گردید. 
اولین بخش رادیوتراپی در ایران درسال 1347 دربیمارستان امام خمینی تهران (انیستیتو کانسر) که نخستین دستگاه رادیوتراپی کبالت 60 نصب گردیده و شروع به درمان بیماران نمود.
در ابتدای شروع کاربخش رادیوتراپی، این بخش توسط چند پزشک هندی اداره می شد که پس از آنها پروفسور ملکی و پروفسور افشاری متخصصین رادیولوژی آن سالها شروع به درمان بیماران نمودند. پس از چند سال رشته تخصصی رادیوتراپی درایران دایر و به آموزش پزشکان پرداخته شد.
رشته رادیوتراپی انکولوژی تغییرات چشمگیری را پشت سر گذاشته‌است. درابتدا متخصصین رادیوتراپی انکولوژی برای برنامه ریزی و درمان بیماران با استفاده از آنچه روش دو بعدی نامیده می‌شد، آموزش دیده بودند. این روش تاکید بر استفاده از یک شبیه ساز مرسوم اشعه ایکس برای طراحی پرتال‌های پرتویی که بر اساس تکنیک‌های ترکیب اشعه‌ای استاندارد و استفاده از بوکمارک‌های استخوانی تجسم شده بر روی صفحه رادیوگرافی داشت. این روش در حالی که هنوز توسط برخی کلینیک‌ها استفاده می‌شود به طور گسترده با یک روش سه بعدی(3D )در کلینیکهای پرتو درمانی مدرن جایگزین شده‌است.
با معرفی سیستم‌های برنامه ریزی درمان 3D تجاری در اوایل دهه ۱۹۹۰ این روش امکان پذیر شد.  در مقابل روش 2D، برنامه ریزی درمان 3D بر یک روش شبیه سازی مجازی بر پایه تصویر برای تعیین حجم تومور و اعضای مهم در خطر برای بیمار خاص تاکید دارد.  این فرایند 3D جدید برای متخصصین رادیوتراپی انکولوژی جهت تشخیص حجم و اعضای هدف را که در خطر هستند، با دقتی بسیار بالا تر از قبل، تقاضاهای جدیدی را ایجاد کرد و همچنین برای متخصصین فیزیک پزشکی برای فراهم کردن فرایندهای با کیفیت مطمئن (QA)  و موثر برای اطمینان بخشیدن به استفاده ایمن از این برنامه ریزی جدید بر اساس تصویر و روش کنترل درمان کامپیوتری.

 

 

-  تحت چه نوع رادیوتراپی قرار می گیرم؟
-  رادیوتراپی چه کمکی می کند؟
-  چند  هفته درمان رادیوتراپی من طول می کشد؟
-  باید هنگام رادیوتراپی منتظر چه عوارضی باشم؟
-  آیا این عوارض بعد از اتمام رادیوتراپی برطرف می شوند؟
-  بعد از اتمام رادیوتراپی باید احتمال چه عوارض دیررسی را بدهم؟
-  چگونه می توانم با این عوارض کنار بیایم؟
-  شما برای کنترل، کاهش یا برطرف کردن این عوارض چه کارهایی انجام می دهید؟
-  چگونه می توانم دربارۀ رادیوتراپی اطلاعات بیشتری به دست بیاورم؟

یکشنبه, 03 آبان 1394 ساعت 21:59

پرتودرمانی حین عمل جراحی (IORT)

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: پرتودرمانی حین عمل جراحی (IORT) از جمله روشهایی است که اگرچه تاریخچه ای یکصد ساله دارد اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی کاربرد آن رو به گسترش می باشد. در این روش در حین عمل جراحی و بعد از برداشتن تومور ( حتی گاهی از اوقات بافت تومور که غیر قابل جراحی می باشد) تحت پرتودرمانی قرار می گیرد. بدین ترتیب بافت هدف مستقیما در مقابل پرتوهای یونیزان قرار گرفته و حداقل تابش به بافت های سالم اطراف انتقال داده می شود که به  همین علت این روش به رادیوتراپی دقیق(Precise Radiotherapy) مشهور می باشد. این روش که تلفیقی از دو روش جراحی و پرتودرمانی است از روشهاي خاص پرتودرماني بوده که در آن مقدار بالایی اشعه  (10 تا 20 گري اشعه) در يك جلسه و در حين عمل جراحي در تومور يا بستر آن توزيع می گردد. روش راديوتراپي حين عمل يا به طور خلاصه روش IORT  با وجود اينكه يكي از روشهاي سنتي در درمان سرطان محسوب مي شود ولي هنوز به عنوان يك روش پيشرفته در مديريت درمان بسياري از بسترهاي تومور به كار گرفته مي شود.

اين روش معمولا به صورت قسمتي از پروتكل درمان، كه ممكن است همراه با ديگر روشها از قبيل شيمي درماني يا راديوتراپي با پرتو خارجي باشد، اجرا مي شود. درمانهاي ابتدايي، براي كوچك كردن تومور و به منظور برش ساده تر تومور صورت مي گيرد. در برداشتن تومور به روش جراحي، معمولا تمام حجم تومور از ناحيه درمان خارج نمي شود و مقداري از سلولهاي سرطاني در ناحيه درمان باقي مي مانند. براي بهبود كنترل ناحيه اي درمان، يك مقدار دوز زياد تابشي در طي عمل جراحي در آن ناحيه توزيع مي شود. اين در حالي است كه همه و يا قسمت اعظم بافتهاي حساس اطراف ناحيه درمان پوشيده شده و يا خارج از ميدان تابش نگه داشته مي شود. 

 

 

یکشنبه, 03 آبان 1394 ساعت 21:58

رادیوتراپی داخلی یا براکی تراپی

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: براکی تراپی یک نوع درمان با اشعه است که برای معالجه سرطان به کار می رود. در براکی تراپی از یک نوع انرژی به نام تابش یونیزان برای کشتن سلول‌های سرطانی وکوچک کردن تومور استفاده می شود.
برخلاف درمان با تابش خارجی(EBT) که در آن منبع تابش اشعه ایکس پر انرژی که در بیرون از بدن بیمار قرار می گیرد، براکی تراپی مستلزم قرارگیری مواد رادیواکتیو مستقیما داخل تومور ویا در مجاور آن است.
براکی تراپی که همچنین درمان تابش اشعه داخلی نیز نامیده می شود، به منظور تابش بیشتر اشعه برای درمان و معالجه نواحی کوچکتر تومور در زمان کمتر، در مقایسه با نوع درمان خارجی، توسط پزشک مورد استفاده قرار می گیرد.
براکی تراپی برای درمان سرطان سراسر بدن کاربرد دارد که این، شامل موارد ذیل می باشد ؛
-      پروستات
-      سروگردن
-      پوست
-      پستان
-      کیسه صفرا
-      رحم
-      واژن
-      ریه
-      رکتوم
-      چشم
براکی تراپی به دو صورت موقت ودائمی به کار می رود:
برکی تراپی موقت: در این روش مواد رادیواکتیو داخل و یا نزدیک تومور به مقدار و زمان مشخص کار گذاشته و سپس برداشته می شوند. براکی تراپی موقت به دو صورت دوز-ریت بالا ودوز-ریت پایین تجویز می شود.
در براکی تراپی دوز-ریت بالا (HDR ) معمولاً بر روی بیماران سرپایی انجام می شود،گرچه برخی اوقات بیمارانی برای انجام چند براکی تراپی دوز-ریت بالا با استفاده از یک اپلیکاتور دربیمارستان بستری گردند.
در این روش در مدت کوتاهی با استفاده از دستگاه کنترل از راه دور، یک دوز مخصوصی از اشعه به تومور داده می شود.آخرین مرحله درمان فقط چند دقیقه طول می کشد، گرچه کل پروسیجر چندین ساعت طول می‌کشد. قبل از برداشتن تجهیزات و برگشت بیمار به منزل این مرحله ممکن است در طول روز چندین بار تکرار شود.بیماران ممکن است تا 10 بار  مورد درمان  با براکی تراپی HDR  در طول یک هفته ویا بیشتر قرار گیرند.
در براکی تراپی با دوز-ریت پائین LDR نیز به بیمار به صورت پیوسته به مدت چند ساعت ویا چند روز اشعه داده می شود.در بیمارانی که به شیوه LDR  براکی تراپی می شوند ، شب در بیمارستان اقامت دارند چونکه وسایل مربوطه تماماً در طول معالجه در جای مربوطه باقی می مانند.
در براکی تراپی به شیوه پالس دوز-ریت PDR  درمان مشابه مورد قبلی انجام می شود اما در شیوه دوره ای (پالسی) معمولاً یک بار بیشتر در ساعت از شیوه پیوسته درمان صورت می گیرد.
ممکن است بیمار به تناوب به اتاق حفاظت درمان فرستاده شود که در آنجا دستگاه کنترل از راه دور وجود دارد ومواد رادیواکتیو در همان مکان در محل تومور جایگذاری شود.زمانی که شخصی وارد اتاق می شود به طور اتوماتیک مواد رادیواکتیو عقب کشیده می شوند واین زمانی است که درمان تمام شده باشد.
زمانی که درمان تمام شد، وسایل مربوطه از بیمار برداشته می شوند.
براکی تراپی دائمی: که کاشت دانه نیز نامیده می شود، مستلزم قرار دادن دانه ها یا قرص ها(به اندازه یک دانه برنج) در داخل و یا نزدیکی تومور و باقی ماندن آنها به صورت دائمی می باشد. بعد از چند هفته ویا چندماه، سطح رادیواکتیویته دانه های کاشته شده سرانجام کاهش و به حد ناچیزی می رسد. دانه های غیرفعال بدون هیچ گونه عوارض پایداری در در بدن بیمار باقی می مانند.

 

یکشنبه, 03 آبان 1394 ساعت 21:57

رادیوتراپی سیستمیک

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: پرتودرماني سیستمیک گاهی برای درمان سرطان تیروئید و لنفوم غيرهوچکين بزرگسالان استفاده می‌شود و در آن از مواد رادیواکتیو مانند ید 131 و استرونتیوم 89 (نام یک ماده است) استفاده می‌کند.

دراین روش درمانی، موادرادیواکتیو به صورت مایع هستند، که به صورت مایعات نوشیدنی یا تزریقی به بدن بیمار وارد می شوند. گاهی هم این موتد درکپسولهای دارویی قرارداده می شوند و نهایتا این مواد بعد از نوشیدن یا بلعیدن و یا تزریق در سرتاسر بدن منتشرشده و وظیفه درمانی خود را انجام می دهند.

 

یکشنبه, 03 آبان 1394 ساعت 21:55

تله تراپی

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: در این درمان پرتو از دستگاهی به سمت ناحیۀ تومورال ساطع می شود. این دستگاه بزرگ است و کمی سروصدا ممکن است داشته باشد. دستگاه بدن بیمار را لمس نمی کند، ولی دور او می چرخد، و در همین حالت از جهت های مختلف به بدن بیمار پرتو می تاباند.
 رادیوتراپی یک درمان موضعی است، به این معنا که پرتو فقط به قسمت خاصی از بدن می تابد. به عنوان مثال، اگر بیماری به سرطان ریه دچار باشد پرتو فقط به قفسۀ سینه تابانیده می شود نه قسمت دیگری از بدن.
بیشتر افراد در هر روز از 5 روز در هفته از شنبه تا چهارشنبه درمان می شوند و درمان آنها بسته به نوع سرطان و هدف درمان از 2تا10 هفته طول می کشد. به فاصلۀ زمانی بین اولین تا آخرین جلسۀ رادیوتراپی یک کورس درمان گفته می شود.
 رادیوتراپی گاهی در اندازه (دوز) های پایین تر دو بار در روز داده می شود( درمان هایپرفرَکشن). پزشک ممکن است در صورت این که تشخیص دهد که این درمان اثر بخشی بیشتری دارد آن را تجویز کند. هر چند ممکن است عوارض زودرس بیشتری داشته باشد ولی عوارض دیررس کمتری دارد.
بیشتر اوقات درمان رادیوتراپی به صورت سرپایی است. یعنی بیمار در کلینلک یا مراکز رادیوتراپی درمان می شود و دیگر نیازی نیست که بستری شود و می تواند به خانه برود.
قبل از رادیوتراپی بیمار با پزشک خود ملاقات می کند. در این ویزیت/ها، معاینه می شود، از او یک شرح حال گرفته می شود و گاهی باید تصویر برداری هم انجام دهد. ممکن است پزشک  در مورد رادیوتراپی، مزایا و عوارض جانبی و کارهایی که بیمار باید حین و بعد از درمان انجام دهد را به او توضیح دهند. سپس بیمار می تواند انتخاب کند که تحت درمان قرار بگیرند یا خیر.
اگر بیمار قبول کند که رادیوتراپی شود، باید قبل از رادیوتراپی برایش نقشۀ درمانی طراحی شود. دراین طراحی:
- یک اُنکولوژیست (سرطان شناس) و رادیوتراپیست ناحیه  که باید درمان شود را مشخص می کنند (فیلد درمانی). این ناحیه ای است که پرتودرمانی می شود. در این حالت از بیمار درخواست می شود که در حین عکس ساده یا سایر اسکن هایی که برای تعیین فیلد ممکن است انجام شود کاملاً بی حرکت باشد.
- بعد از آن، رادیوتراپیست برای مشخص کردن محل درمان، روی پوست علامت های کوچکی (تَتو یا جوهر) می گذارد. بیمار باید در طول رادیوتراپی این علامت ها را داشته باشد. رادیوتراپیست هر روز از آنها برای آن که از صحیح بودن وضعیت بدن بیمار اطمینان پیدا کند استفاده می کند. تتو ها به اندازۀ خال های بسیار کوچکی هستند و تا آخر عمر بیمار بر روی پوست باقی می مانند. علامت های جوهری با گذر زمان محو می شوند. بیمار باید مراقب باشد که آنها را برندارد و اگر کمرنگ یا محو شدند به رادیوتراپیست اطلاع دهد.
- ممکن است بیمار به قالب گیری از بدن احتیاج داشته باشد. این قالب پلاستیکی باعث می شود تا از حرکت بدن در حین درمان جلوگیری شود. هم چنین به تشخیص این که وضعیت بیمار به صورت همیشگی است کمک می کند.
-   اگر سر بیمار باید رادیوتراپی شود، به ماسکی احتیاج پیدا خواهد کرد. ماسک دارای روزنه های زیادی است، و می توان نواحی چشم ها، بینی و دهان ماسک را برید. این ماسک به تختی که بیمار روی آن قرار دارد متصل می شود. ماسک از حرکت سر جلوگیری می کند و در نتیجه هر روز وضعیت سر بیمار یکسان است.
 
پس از طراحی درمان، بیمار آماده رادیوتراپی می‌شود. در حین رادیوتراپی بیمار باید لباس هایی لطیف و نخی  و راحت بپوشد. او باید لباس هایی بپوشد که به راحتی بتواند آنها را به راحتی از تن خارج کند، چون نباید روی فیلد هنگام درمان لباس یا پوششی قرار داشته باشد. بهتر است لباس های چسبان، یقه بسته یا کمربند در نزدیکی منطقۀ درمانی نداشته باشد. همچنین بیمار نباید رو یا نزدیک سطح درمانی زیورآلات، باند، پودر، لوسیون یا دئودورانتی قرار دهد، و نباید قبل از درمان از صابون و شوینده های معطر استفاده کند.
هنگام درمان
- از بیمار خواسته می شود که ناحیۀ درمان را برهنه کند یا گان بپوشد.
- از او خواسته می شود به محل درمان برود.
- بسته به ناحیۀ تومورال، ممکن است برای درمان روی صندلی بنشیند یا روی تخت بخوابد. رادیوتراپیست به کمک قالب بدن بیمار و/یا علامت های روی پوست وضعیت بدن او را تنظیم می کند.
- ممکن است بیمار نورهای رنگی روی بدن و علامت های روی آن ببیند. این نورها بی خطر هستند و به درمانگر کمک می کنند تا هر روز بتواند وضعیت بدن بیمار را تنظیم کند.
- در حین درمان بیمار باید کاملاً ثابت و بی حرکت باشد. می تواند مانند همیشه نفس بکشدو نیازی نیست که نفس خود را حبس کند.
  رادیوتراپیست قبل از آن که درمان شروع شود اتاق را ترک می کند. او به اتاق کنترل می رود و بیمار را از طریق صفحۀ تلویزیونی تحت نظر قرار می دهد. به همین دلیل بیمار نباید احساس تنهایی کند. رادیوتراپیست می تواند صدای او را بشنود و با او از طریق بلندگوهای اتاق درمان گفتگو کند. اگر بیمار احساس ناراحتی یا بیماری کرد باید رادیوتراپیست را در جریان بگذارد. پرتو نه بویی دارد، نه شنیده می شود و نه دیده می شود.
  درمان حدود 5-1دقیقه طول می کشد. اگر بیمار با IMRT درمان می شود، ممکن است درمانش بیشتر طول بکشد. درمان ممکن است در صورتی که نیاز به بازبینی وضعیت بدن بیمار باشد مدت بیشتری بی‌انجامد.

یکشنبه, 03 آبان 1394 ساعت 21:54

رادیوتراپی سه بعدی کانفورمال( ۳DCRT )

نوشته شده توسط

کلینیک امید تهران: این نوع رادیوتراپی فرآیند پیچیده ای است که با خلق مجموعه ای از داده های سه بعدی از تومور و بافت های سالم آغاز می شود. بعد از آن، از این مجموعه برای ایجاد تصاویر سه بعدی کامپیوتری و طراحی نقشه های پیچیده استفاده می شود تا بتوان پرتو را به صورت متمرکز به تومور تابانید و بافت های سالم اطراف آن را حفظ نمود. در این روش در حالی که بافت های سالم اطراف اشعۀ کمتری می گیرند، می توان دوز بیشتری را به سلول های سرطانی رساند؛ در نتیجه، این تکنیک با عوارض جانبی کمتر، تومور را بیشتر تحت کنترل در می آورد.

از ۳DCRT برای درمان تومورهایی که نزدیک به ارگان های حساس و حیاتی هستند، استفاده می شود. به عنوان مثال می توان از آن برای رساندن دوز مناسب به تومورهای سر و گردن استفاده کرد در حالی که میزان تابش به نخاع، عصب چشم و غدد بزاقی و سایر ارگان های مهم به نسبت تکنیک های پیشین، خیلی کمتر شده است.

شروع درمان با ۳DCRT با یک شبیه سازی مجازی از بدن به کمک سی تی اسکن از ناحیۀ مورد نظر، است. این شبیه سازی مجازی، یک فایل ثابت دیجیتالی ایجاد می کند که تمام اجزای گروه می توانند برای طراحی یک درمان به صورت اختصاصی برای یک فرد به آن دسترسی داشته باشند.

بعد از آن، پزشک با نرم افزار مخصوص طراحی درمان، تصاویری که به کمک سی تی اسکن از ناحیۀ مورد نظر گرفته شده است را بررسی می کند، به این صورت می تواند ناحیۀ مورد نظر را به صورت سه بعدی مشاهده کند. با این قابلیت می توان در حالی که بافت های اطراف بهتر حفظ می شوند، شدت و جهت تابش پرتوها به تومور را با دقت بیشتری تعیین کرد. پزشکان این اطلاعات را وارد سیستمی که مسئول درمان است می کنند.

رادیوتراپی به کمک شتابدهنده های خطی درمانی، که در فواصل کوتاه از انرژی های زیاد برای شتاب دادن الکترون ها تا حدود سرعت نور استفاده می شود، انجام می شود. وقتی الکترون ها به حداکثر سرعت ممکن می رسند، با هدفی از جنس تنگستن برخورد می کنند، که در نتیجه این هدف باعث انتشار اشعۀ ایکس به صورت متمرکز به ناحیۀ مورد نظر می شود. وقتی پرتو وارد بافت های بدن انسان می شود یون های پر انرژی تولید می کند که برای هر دو دستۀ سلول های سرطانی و سالم کشنده هستند. سلول های سالم به مرور نسبت به آن سازگار می شوند ولی سلول های سرطانی نمی توانند با آن وفق پیدا کنند. علاوه بر آن، از آن جا که سلول های سرطانی نسبت به سلول های سالم سریعتر تقسیم و تکثیر می شوند، حساسیت بیشتری دارند. در نتیجه این درمان در جلسات متوالی انجام می شود تا در یک جلسه و با دوز زیاد که بسیار مخرب است.

بعد از انجام معاینات فیزیکی و گرفتن شرح حال، اُنکولوژیست برای هر بیمار درمان خاصی را در نظر می گیرد. اُنکولوژیست در ارتباط نزدیک با سایر پزشکان و افراد تیم مانند پرستار، فیزیسیست، دوزیمتریست و رادیوتراپیست می باشد. فیزیسیست و دوزیمتریست، چگونگی تنظیمات پرتو و میزان دزی که باید تابیده شود را طراحی می کنند.

در بیشتر موارد، ۳DCRT با یک جلسه ” شبیه سازیِ مجازی” که در حدود ۹۰- ۳۰ دقیقه طول می کشد آغاز می شود. این جلسه معمولاً شامل یک سی تی اسکن برای طراحی درمان، تهیۀ قالب های خاص برای ثابت و یکسان نگه داشتن بدن بیمار در تمام جلسات درمانی و قرار دادن تتو هایی رنگی به اندازۀ ۳میلیمتر روی پوست به منظور کمک به تنظیم درمان رادیوتراپی روی ناحیۀ هدف می شود. در ادامۀ آن حدود ۳ تا ۷ روز طول می کشد تا تیم یک درمان را طراحی کند، بعد از آن ملاقاتی با بیمار صورت می گیرد تا درمان شروع شود.

یک درمان معمول رادیوتراپی در حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول می کشد، هر چند ممکن است اولین جلسۀ درمان که همۀ موارد دوباره بررسی می شوند، کمی بیشتر طول بکشد. در اتاق درمان، رادیوتراپیست از علامت های روی پوست برای تعیین محل هدف درمان استفاده می کند. بدن بیمار روی تخت تنظیم می شود و گاهی از قالبی که در جلسۀ آمادگی درست شده است، استفاده می شود. بعد از آن رادیوتراپیست اتاق درمان را ترک می کند و دستگاه را روشن می کند. رادیوتراپیست، دستگاه را از یک اتاقِ فرمان روشن می کند، او در این اتاق می تواند بیمار را از طریق مانیتورهایی که وجود دارد ببیند و با او صحبت کند.

تابش پرتو بدون درد است، مانند زمانی است که بیمار تحت تصویربرداری با پرتوایکس قرار می گیرد. بیماران پرتو را نمی بینند، صدایی نمی شنوند و معمولاً چیزی احساس نمی کنند. اگر بیمار به هر دلیلی دچار ناراحتی یا مشکلی شود، رادیوتراپیست می تواند درمان را قطع کند.

رادیوتراپی معمولاً در جلسات کوتاه مدت در ۵ جلسه در هفته به مدت ۶ یا ۷ هفته متوالی انجام می شود. دوز های کم و فواصل بین جلسات به سلول های سالم ناحیۀ درمانی کمک می کند تا بازسازی شوند. کل دوز درمانی و تعداد جلسات درمانی که بیمار نیاز دارد به اندازه و محل تومور، نوع تومور، سلامت کلی بیمار و سایر عوامل بستگی دارد.