چهارشنبه, 22 خرداد 1398 ساعت 06:29

تراريخته تهديدي جدي براي سلامت بشر

نوشته شده توسط 
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

کلینیک امید تهران: بحث‌هاي متعددي در زمينه تلاش‌ براي افزايش مقدار توليد محصولات کشاورزي که رابطه مستقيمي با امنيت غذايي در دنيا دارد مطرح است.افزايش بي‌رويه جمعيت دنيا، وجود آفت‌هاي کشاورزي و فساد محصولات غذايي و... منجر به ناکافي شدن منابع غذايي موجود براي برخورداري عموم مردم از غذاي کافي شده است.اين مشکل جهاني موجب شد تا برخي کشورها به بهانه حل معظل ناکافي بودن غذا براي جمعيت دنيا، کشت محصولات تراريخته يا محصولات تغيير ژنتيکي داده شده را ترويج دهند.

تراريخته يا ترانس ‌ژنيک اصطلاحي است که براي موجودات و يا محصولاتي به کار مي رود که ساختار ژنتيکي آنها از طريق مهندسي ژنتيک تغيير پيدا کرده و از حالت عادي خارج شده‌ اند. جدا کردن يک ژن توليد ‌کننده سم از نوعي باکتري و انتقال آن به گياه، نمونه اي از توليد محصول تراريخته است که در طي آن گياه با توليد سم، از خود در برابر آفات محافظت مي کند. در اغلب موارد هدف از اين تغييرات ژنتيکي وارد کردن يا حذف يک صفت است که به‌ طور طبيعي در گونه‌ها وجود ندارد. ايجاد مقاومت نسبت به بيماري‌ها، آفت‌ها، شرايط محيطي مشخص، کاهش ضايعات مقاوم به مواد شيميايي، بهبود خصوصيات تغذيه‌اي و... برخي از ويژگي هاي محصولات کشاورزي تراريخته است که طي دو دهه گذشته بحث ‌ها و چالش هاي مختلف و فراواني را در سرار جهان به وجود آورده است.

با وجود اينکه هنوز به طور حتم عوارض و فوايد واقعي محصولات تراريخته بر سلامت افراد مشخص نشده است اما بسياري از سازمان‌هاي علمي و زيست‌ محيطي جهاني نسبت به خطرات استفاده از گياهان ترانس ‌ژنيک يا تراريخته و احتمال پيدايش و بروز بيماري‌هاي غيرقابل پيش بيني و درمان و نيز اختلالات ژنتيکي هشدار داده‌اند. برخي از دانشمندان و مراکز علمي با استناد به مطالعات صورت گرفته بر حيوانات، محصولات تراريخته را عامل گسترش سرطان ها و تومورهاي خطرناک، جهش ژنتيکي، ناباروري، پيري زودرس و تغييرات فيزيکي، اختلال دستگاه گوارش و دستگاه ايمني و... مي‌دانند. برخي شواهد نيز نشان دهنده بروز عوارضي چون حساسيت‌هاي شديد پوستي، آلرژي، صدمه به مخاط بدن، تخريب پروتئين سلولي و بروز سرطان هاي مختلف در ساکنين مجاور مزارع و روستاهاي توليد و کشت بذرهاي تراريخته در کشورهاي توليد کننده اين محصولات است.

پنج کشور آمريکا، آرژانتين، برزيل، کانادا و هند مجموعا 91٫3 درصد و 173٫3 ميليون هکتار، از کل سطح زير کشت محصولات تراريخته را به خود اختصاص داده‌اند. آمريکا با 75 ميليون هکتار رتبه اول، برزيل با 50٫2 ميليون هکتار رتبه دوم، آرژانتين با 23٫6 ميليون هکتار رتبه سوم، کانادا با 131٫1 ميليون هکتار رتبه چهارم و هند با 11٫4 ميليون هکتار رتبه پنجم را در سطح زير کشت محصولات تراريخته داشته‌اند.

دولت آمريکا با ايجاد کمپاني‌ها و شرکت هاي صهيونيستي آمريکايي چون مونسانتو، داپونت، باير و... مهمترين توليد کننده و صادر کننده محصولات دستکاري شده ژنتيکي در دنياست. سوابق فعاليت هاي شرکت هاي توليد کننده بذرهاي تراريخته نشان مي دهد، اين شرکت ها و کمپاني ها تا پيش از اين توليد کننده سموم شيميايي مضر، علفکش‌ها و آفت کش‌ها بوده اند و در آن زمان نيز با شعار امنيت غذايي و توليد محصول بهتر اين سموم را به جامعه بشري معرفي کردند. اما امروزه با گسترش تحقيقات علمي و ثابت شدن تاثير سموم شيميايي بر سلامت انسان و محيط زيست، همان شرکت هاي توليد کننده سم و کود شيميايي به توليد بذرهاي تراريخته روي آورده اند، بذوري که مقاوم به سم هستند و کشاورزان مي توانند با استفاده از آنها تمام انواع علف هاي هرز را از بين ببرند، اما آسيبي به گياهان تراريخته نرسد و آن سم نيز توسط همين شرکت ها توليد مي شود، به عبارتي علاوه بر انحصار بذر، انحصار سم نيز در دست همين شرکت هاي چند مليتي قرار دارد. از طرفي نيز با اشاعه محصولات دستکاري شده ژنتيکي، ارقام بومي و ذخاير ژنتيکي کشورهاي هدف با گذشت زمان حذف خواهند شد و وابستگي به شرکت هاي توليد کننده انواع ارقام تراريخته خصوصا محصولات استراتژيک افزايش خواهد يافت.

نمونه بسيار واضح عملکرد خصمانه اين شرکت، توليد بذرهاي عقيم و فروش آن به کشور مصر و فلج کردن کشاورزي اين کشور بود. به اين صورت که کشاورزان بايد هرساله مقدار زيادي بذر از اين شرکت‌ها تهيه نمايند تا بتوانند کشاورزي کنند و اين مفهومي جز وابستگي کشورها به شرکتهاي توليد کننده اين بذور و تحت کنترل قرار دادن آنها ندارد.

ذرت، سويا، پنبه و کلزا معروف ‌ترين و اصلي‌ترين محصولات تراريخته اي هستند که براي اولين بار توسط اين شرکت ها وارد بازار و چرخه صادرات شدند، در همين راستا تحقيقاتي نيز روي موارد ديگري همچون چغندر قند، پاپايا، کدو، بادمجان، عدس و برنج انجام گرفته است. قابل تامل ترين و در عين حال خطرناکترين مورد درباره اين محصولات، عدم‌شناسايي و يا لاپوشاني احتمال بروز عوارض بسيار شديد و جبران ناپذيرغيرقابل بازگشت طي طولاني مدت و حتي در نسل هاي بعدي کشورهاي هدف، تضعيف و وابستگي کامل اين کشورها به‌ دليل مقاصد خاص سازمان هاي تجاري و سياسي جهان خصوصاً ايالات متحده آمريکا از محصولات تراريخته است به طوري کهسال ها پيش " ارل بوتز" وزير کشاورزي دوره نيکسون گفته بود: « غذا يک سلاح در بسته مذاکراتي ماست، اگر مي‌خواهيد کشوري در مقابل شما تعظيم کند از ابزارغذا استفاده کنيد».

آمارها نشان مي دهند که سطح زيرکشت محصولات تراريخته نسبت به سال 1996 که آغاز کشت اين محصولات بود بيش از 100 برابر افزايش يافته و از 1٫7 ميليون هکتار در سال 1996 به 189٫8 ميليون هکتار در سال 2017 رسيده است.اين در حالي است که بيش از 38 کشور دنيا رسما کشت محصولات دستکاري شده ژنتيکي را در کشورشان ممنوع اعلام کرده‌اند که در اين بين نام کشورهاي مطرحي چون آلمان، فرانسه، ايتاليا، هلند، سوئيس، روسيه، يونان، لهستان، نروژ، استراليا، دانمارک، اتريش، ترکيه و حتي عربستان سعودي به چشم مي خورد. اکثر اين کشورها يا با واردات اين محصولات و يا با رعايت استانداردهاي شديد تنها به کار تحقيقاتي در مورد محصولات تراريخته مي پردازند و با بکارگيري اصل احتياط، محدوديت شديدي نيز براي توليد و مصرف محصولات غذايي و کشاورزي تراريخته قائل هستند.آنها با اجباري کردن برچسب گذاري و رديابي محصولات GMO که نشان مي دهد کدام محصول ارگانيک و کدام محصول تراريخته است به خريداران اخطار مي دهند که اين محصولات داراي مخاطرات انساني و زيستي هستند حال اين مصرف کنندگان اند که با قدرت اختيار خود تصميم مي گيرند که از چه محصولاتي استفاده کنند.

کشت و مصرف محصولات تغيير يافته ژنتيکي با حد تراريختگي بالاي يک درصد در اغلب کشورهاي اروپايي به جز مزارع خاص و قرنطينه تحقيقاتي اساسا ممنوع است و قوانين سختگيرانه اي نيز براي واردات اين محصولات در نظر گرفته شده است به طوري که واردات و مصرف اين محصولات پر خطر حتي با حد تراريختگي زير يک درصد تنها با برچسب‌ گذاري و قوانين احتياط‌ آميز مجاز است. براي نمونه شوراي فدرال کشور سوئيس به ‌دليل عدم اطمينان از سلامت اين محصولات براي سومين بار منع کاشت و استفاده از محصولات دستکاري شده ژنتيک را تا سال 2021 تمديد کرده و چند سال آينده را فرصتي براي بحث هاي تحقيقاتي و تبادل نظر عميق و کامل بر استفاده از محصولات دستکاري ‌شده ژنتيک چه از لحاظ ايمني زيستي و چه از لحاظ جنبه‌هاي اقتصادي و کشاورزي دانسته است. احتياط و هشدار در مصرف محصولات تراريخته در کشور روسيه نيز تا حدي بالا است که جايگاه چنين محصولاتي در سبد غذايي مردم تنها 0/02 درصد است.

با وجود تمامي اقدامات احتياط آميز توسط کشورهاي پيشرفته دنيا در مصرف عمومي محصولات تراريخته، اما درهيچ ‌يک از گمرک‌ها و مبادي ورود کالاي کشورمان آزمايشگاهي مختص تشخيص ميزان تراريختگي و ارزيابي خطر اين محصولات غذايي وجود ندارد. واردات سالانه 5 ميليارد دلار محصول تراريختهدر تنوع و حجم بسيارزياد به کشور باعث شده تا عوامل و جريانات وارد کننده اين محصولات در پناه خلأ قانوني و عدم نظارت صحيح، به‌ راحتي اقدام به واردات هرچه تمام تر اين محصولات کنند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد بخش قابل ملاحظه‌اي از طرفداران واردات و توليد محصولات تراريخته در کشور،صاحبان شرکت‌هاي متعدد خصوصي اند و به نظر مي‌رسد منافع شخصي کلان در اين عرصه، منافع ملي، سلامت مردم و منابع و ذخاير ژنتيکي را تحت تاثير قرار داده است. متاسفانه برخي مسئولين نيز در اين چرخه يا براساس بي‌اطلاعي يا تحت نفوذ افرادي که به کرسي‌هاي قدرت رسيده‌اند از اين موضوع حمايت مي‌کنند.

گفته مي شود که فقط چند محصول تراژني يا تراريخته شامل دانه‌هاي روغني کلزا، سويا، ذرت در ايران به طور رسمي مجوز توليد و مصرف دارند و به زودي نيز برنج و پنبه نيز به اين جمع اضافه خواهند شد. اين در حالي است که براساس اسناد معتبر مراکز بين‌المللي رصد توسعه محصولات تراريخته، در سال‌هاي 1996 تا 2006 در ايران 1 ميليون و 300 هزار هکتار محصول تراريخته با مجوز يا بدون مجوز کشت شده است.بيش از 90 درصد روغن خوراکي، بخش قابل توجهي از برنج، سويا، ذرت و پنبه موجود در بازار، همچنين بالاي90 درصد از خوراک دام شامل ذرت، سويا، کنجاله ذرت، کنجاله سويا و کنجاله کلزا حاصل دستکاري ‌هاي  ژنتيکي است. متأسفانه با وجود حجم بالاي محصولات غذايي وارداتي تراريخته در کشور مردم اطلاع چنداني از وجود چنين محصولاتي در بازارهاي فروش ندارند و قانون برچسب‌‌ گذاري محصولات غذايي نيز با وجود اجباري بودن قيد شدن عنوان "حاوي محصولات دستکاري شده ژنتيکي"  بر ‌روي تمام برچسب هاي محصولات غذايي، اجرا نمي‌شود.

از طرفي مدافعان داخلي اين محصولات که بر لزوم توليد محصولات دستکاري شده ژنتيکي در داخل کشورمان تأکيد دارند، دلايل خود را بر جنبه‌هاي علمي توليد اين محصولات متمرکز کرده‌اند و توليد داخلي محصولات تراريخته را بي‌خطر و فاقد عوارض متعدد بر سلامت انسان و محيط زيست مي‌دانند. به گفته مسئولين، هم اکنون  گياهان تراريختي همچون پنبه، سيب زميني، چغندرقند و برنج در چندين نوع مختلف در دست آزمايش و تحقيقات گسترده پژوهشگران کشور است.نکته قابل توجه اين است که چنانچه توليد محصولات تراريخته در داخل کشور با استاندارد هاي قطعي و شفاف همراه نشود، علاوه بر ايجاد مشکلات و بيماري هاي عديده در کشور، سازمان هاي متولي بين المللي، ايران را در ليست کشورهاي توليد کنننده محصولات تراريخته کشاورزي قرار داده و توليد و صادرات محصولات کشاورزي کشورمان با مشکل روبه رو خواهد شد.

اين اقدامات در حالي صورت مي گيرد که ايران با پيوستن به کنوانسيون تنوع زيستي و امضاء پروتکل کارتاهنا در سال 1380 متعهد شده است که بر اساس ماده 15 اعلاميه ريو با آگاهي، آموزش و مشارکت عمومي در زمينه انتقال، جابجايي و استفاده امن از موجودات زنده تغيير شکل‌ يافته در رابطه با حفظ و استفاده از تنوع زيستي با درنظر گرفتن ميزان خطر براي سلامت انسان ارتقا داده و تسهيل کند.با گذشت بيش از20 سال استفاده، ترويج و توليدمحصولات تراريخته،احترام به حقوق شهروندي مردم، دادن حق انتخاب به آنان، شفافيت سازي درتوليد و عرضه محصولات کشاورزي، توجه به سلامت و ايجاد امنيت غذايي کشور از جمله مواردي است که جاي خالي آن در طي اين سال ها به خوبي مشهود بوده وبدون شک ادامه اين روندو عدم توجه به آن خسارت جبران ناپذيري را در آينده نه چندان دور به همراه خواهد داشت.

لازم به ذکر است که سياست هاي کلي محيط زيست، ابلاغي از سوي مقام معظم رهبري مورخ 24 آذر 94 در بند8 به طور مشخص بر روي  توسعه محصولات سالم و ارگانيک تأکيد دارد وهيچ اشاره‌اي به توسعه محصولات تراريخته نشده است. حوزه غذا مي‌تواند به عنوان يک تهديد بيوتروريستي قلمداد شود. از آنجايي که دشمنان ما غذا را يکابزاروسلاح براي کنترل ساير کشورها مي‌دانند، بيوتروريسم غذايي مي تواند اقتصاد، سلامت و اشتغال کشور را دچار اختلال ‌نمايد.لذا در اين راستا از مسئولين ذيربط انتظار مي رود با در نظر گرفتن سياست هاي درست، همچون ساير جوامع پيشرفته و توسعه يافته به رعايت قانون و تصويب قوانيني مبتني بر توليد، مصرف و واردات محصولات سالم و عاري از هر گونه خطر براي سلامت انسان گام بردارند.

 

 

 

 

خواندن 13 دفعه

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.